دمای

 یک ماده معیاری از میزان گرمی و سردی اجسام است و با مفهوم گرما متفاوت می باشد

ذرات سازنده یک ماده در هر سه حالت فیزیکی، پیوسته در حال جنب و جوش می باشند.

مقایسه میزان جنب و جوش ذرات : گاز > مایع > جامد

دما با میزان جنبش ذرات نسبت مستقیم دارد : هر چه دما باالتر جنبش ذرات بیشتر

دما معیاری برای توصیف میانگین تندی و میانگین انرژی جنبشی ذره های سازنده ماده است و به مقدار

ماده جرم ماده بستگی ندارد .

اگر دمای دو نمونه ماده با هم برابر باشد .میانگین انرژی جنبشی این دو نمونه با هم برابر است.

(T=k+273) فرمول محاسبه دما 

انرژی گرمایی

به مجموع انرژی های جنبشی ذرات سازنده ماده گفته می شود.

انرژی گرمایی به دما و مقدار ماده بستگی دارد

 مفهوم روان درس:

غذا ، ماده و انرژی

بدن انسان در هنگام گرسنگی توانایی انجام فعالیت های جسمی و ذهنی را ندارد در واقع غذا چیزی فراتر از

یک پاسخ به احساس گرسنگی است. یافته های تجربی نشان می دهد که مصرف غذا انرژی مورد نیاز بدن برای

انجام فعالیت هایی همچون حرکت ماهیچه ها ، ارسال پیام های عصبی و.. را فراهم می کند.

بدن ما برای انجام فعالیت های ارادی و غیرارادی گوناگون به ماده و انرژی نیاز دارد . اما ارزش مواد غذایی در

تامین ماده و انرژی مورد نیاز بدن یکسان نیست .به عنوان مثال ارزش غذایی ماکارونی و گردو متفاوت است .

به همین دلیل خوردن این مواد غذایی انرژی متفاوتی در بدن تولید می کند .

خوردن هر یک از مواد غذایی زیر انرژی مورد نیاز بدن و نیز کمبود برخی مواد را جبران و سالمت بدن ما را

تامین می کند .

*افزایش قند خون خوردن سیب یا نوشیدن شربت آبلیمو و عسل

*جبران کمبود آهن و کم خونی خوردن اسفناج و عدسی

*جلوگیری از پوکی استخوان خوردن شیر و ماست

*کاهش کلسترول خون و خطر ابتال به بیماری های قلبی خوردن گوشت ماهی )امگا 3 )

هر ماده ای در خود انرژی ذخیره شده ای دارد . یکی از راه های آزاد شدن انرژی مواد ، سوزاندن آن هاست .

سوزاندن سوخت هایی همچون بنزین، گاز شهری، الکل و زغال سبب آزاد شدن انرژی آن ها می شود.

هر ماده غذایی انرژی دارد و میزان این انرژی عالوه بر نوع ماده به جرم ماده ای که می سوزد نیز بستگی

دارد. می توان گفت هر چه جرم ماده بیشتر باشد ، انرژی حاصل از سوختن آن نیز بیشتر است. به عنوان مثال

گردو و ماکارونی هنگام سوختن انرژی آزاد می کنند ، اما میزان انرژی حاصل از سوختن آن ها متفاوت است.

 دمای یک ماده از چه خبر می دهد؟

دما کمیتی است که میزان سردی یا گرمی مواد را نشان می دهد . به عنوان مثال سردی یا گرمی هوا نشانه

تفاوت میان دمای آن هاست .

می دانیم که ذرات سازنده یک ماده در سه حالت فیزیکی جامد ، مایع و گاز پیوسته در جنب و جوش هستند

اما میزان جنب و جوش ذرات با یکدیگر متفاوت است . به طوریکه جنبش های نامنظم ذرات در حالت گاز ،

شدیدتر از مایع و در حالت مایع شدیدتر از جامد است.

همچنین هر چه دمای ماده بیش تر باشد ، جنبش های نامنظم ذرات سازنده آن شدیدتر و بیشتر می باشد .

در دمای معین یک ویژگی مشترک مواد با هر حالت فیزیکی وجود جنبش های نامنظم ذرات سازنده آن هاست

به طوری که :

هر چه دمای ماده باالتر باشد میانگین تندی و میانگین انرژی جنبشی ذره های سازنده ان بیشتر است

مفهوم انرژی گرمایی:

مجموع انرژی جنبشی ذره های سازنده یک نمونه ماده ، معادل انرژی گرمایی آن ماده است .

انرژی گرمایی هم به دما و هم به تعداد ذره های سازنده ماده وابسته است. هرچه تعداد ذره های ماده بیش تر

باشد مجموع انرژی جنبشی ماده و در نتیجه انرژی گرمایی ماده افزایش می یابد.

یکای اندازه گیری دما :

یکای رایج دما ، درجه سلسیوس ) °C( است در حالیکه یکای دما در " SI "کلوین ) ??( می باشد .

نماد دما بر حسب سلسیوس " θ "و نماد دما بر حسب کلوین، " T "است. ارزش دمایی) °C1 )برابر با )1K )

است .از این رو در فرایند هایی که دما تغییر می کند " ??∆ = ??∆ " است .

 افزایش دما فاصله بین ذرات ماده تغییر

می کند به طوری که این فاصله در حالت گازی شکل

بیشتراز حالت مایع و آن هم بیشتر از جامد است در نتیجه

میزان جنبش ذرات گازی بیشتر از مایع و در حالت مایع

نیز بیشتر از جنبش ذرات در حالت جامد است.

هنگامی که یک قطعه کاکائو را در جیب خود بگذارید یا در

دست نگه دارید پس از مدتی ذوب شده و حالت خمیری به

خود می گیرد زیرا دمای آن افزایش یافته و جنبش ذرات

سازنده آن شدیدتر می شود.

 در دمای معین یک ویژگی مشترک مواد با هر حالت فیزیکی وجود جنبش های نامنظم ذرات سازنده آن هاست

به طوری که :

هر چه دمای ماده باالتر باشد میانگین تندی و میانگین انرژی جنبشی ذره های سازنده ان بیشتر است

مفهوم انرژی گرمایی:

مجموع انرژی جنبشی ذره های سازنده یک نمونه ماده ، معادل انرژی گرمایی آن ماده است .

انرژی گرمایی هم به دما و هم به تعداد ذره های سازنده ماده وابسته است. هرچه تعداد ذره های ماده بیش تر

باشد مجموع انرژی جنبشی ماده و در نتیجه انرژی گرمایی ماده افزایش می یابد.

یکای اندازه گیری دما :

یکای رایج دما ، درجه سلسیوس ) °C( است در حالیکه یکای دما در " SI "کلوین ) ??( می باشد .

نماد دما بر حسب سلسیوس " θ "و نماد دما بر حسب کلوین، " T "است. ارزش دمایی) °C1 )برابر با )1K )

است .از این رو در فرایند هایی که دما تغییر می کند " ??∆ = ??∆ " است

 پاسخ تمرین ها یا خود آزمایی های کتاب:

پاسخ کاوش کنید صفحه 53

الف( مقدار جرم آن ها متفاوت است . هرچه جرم بیش تر، انرژی حاصل از سوختن نیز بیش تر است.

ب( ارزش سوختی مواد با یکدیگر متفاوت است. انرژی حاصل از سوزاندن گردو بیشتر از انرژی حاصل از

سوزاندن همان اندازه ماکارونی است .

پ(گرمای آزاد شده از سوختن مواد هم به جرم ماده و هم به نوع ماده بستگی دارد .

پاسخ با هم بیاندیشیم صفحه 55

1 – الف ( شب ب( تابستانی پ( B – دمای

– 2

الف ( میانگین تندی مولکول ها به دما بستگی دارد و چون دما در هر دو ظرف یکسان است بنابراین میانگین

تندی مولکول ها برابر است .

ب ( B - زیرا مقدار مقدار ماده موجود در ظرف B بیشتر است بنابراین مجموع انرژی جنبشی ذرات آن نیز

بیشتر است.(آموزش شیمی یازدهم)