مقدمه

مفاهیم داغ، گرم و سرد برای انسان، به سادگی قابل تشخیص است، زیرا دمای محیط مجاور را میلیون ها عصب به مغز خبر

می دهند. پاسخ فیزیولوژیکی به دما اغلب گمراه کننده است، فرض کنید در یک روز سرد زمستانی، برای پذیرایی از دوست

خود یک استکان چای آورده باشید. اگر دوست شما در نوشیدن چای کمی تأخیر کند، او را

به نوشیدن چای ترغیب می کنید و می گویید »چای سرد می شود «. منظور شما آن است

که در صورت تأخیر در خوردن، چای سردتر از آن می شود که برای نوشیدن مناسب باشد.

با بیان این جمله، شما به هیچ وجه معلوم نکرده اید که چای چقدر سرد می شود. برای بیان

پاسخ مشخص تر، از کمّیتی به نام دما استفاده می شود. به اجسام گرم تر دمای بیشتر و به

اجسام سردتر دمای کمتر نسبت می دهند.

به عبارتی دما معیاری است که میزان گرمی و سردی اجسام را مشخص می کند. اندازه گیری

دما از متداول ترین اندازه گیری کمّیت ها در صنایع شیمیایی است.

معیار سنجش گرمی و سردی اجسام را دما می نامند. بنابراین دما یک کمّیت فیزیکی است که دربارۀ اینکه یک جسم چقدر

گرم یا سرد است تصور و آگاهی می دهد. علاوه بر تعریف ذکر شده می توان دما را نمایانگر متوسط انرژی جنبشی مولکول

ها در یک جسم دانست که نسبت مستقیم با انرژی ذرات اجسام دارد و آن را با دماسنج اندازه گیری میکنند.

برخی از انواع دماسنج ها

دماسنج های انبساطی

این نوع دماسنج یکی از رایج ترین انواع دماسنج های مورد استفاده می باشد.

معموالً این نوع دماسنج را به عنوان دماسنج های جیوه ای یا الکلی می شناسند.

این دماسنج ها از یک لولۀ شیشه ای باریک سربسته و خالی از هوا، که به یک مخزن نازك محتوی جیوه یا الکل متصل

است، ساخته می شوند.

جیوه یا الکل بر اثر گرما منبسط و بر اثر سرما منقبض می شود و بدین ترتیب در درون لولۀ شیشه ای باال و پایین می رود.

البته به این دماسنج ها، دماسنج ساقه شیشه ای نیز گفته می شود.

برای اندازه گیری دمای هر جسمی، مخزن دماسنج را در تماس با

آن قرار دهید. مدتی صبر کنید تا ارتفاع مایع در لولۀ باریک دماسنج،

دیگر تغییر نکند. آنگاه عددی را که در مقابل سطح مایع در لوله

نوشته شده است، بخوانید. این عدد دمای آن جسم را نشان می دهد.

نقطه انجماد و جوش الکل به ترتیب 115 -و 79 و برای جیوه 39 -و 357 است . اگر دماسنج های الکلی و جیوه ای را در

نظر بگیریم با موارد مهمی رو به رو می شویم . درباره دماسنج الکلی باید گفت که برای محاسبه نقاط انجماد پایین مناسب

است ولی برای محاسبه نقطه جوش گزینه ی خوبی نیست . دماسنج الکلی حتی نمی تواند نقطه جوش آب را نشان دهد

زیرا نقطه جوش آن تنها 79 درجه است.

دماسنج جیوه ای علاوه بر اینکه نقطه جوش مناسب دارد مزایای دیگری نیز دارد . اول اینکه فاصله یا بازه نقطه جوش و

انجماد ان زیاد است در نتیجه کاربرد های بیشتری پیدا می کند . رساناست و به سرعت می تواند با محیط تبادل گرمایی

برقرار کرده و به دمای تعادل برسد . کدر بودنش باعث خواندن راحت می شود . از معایب دماسنج جیوه ای می توان به

خطر سمی بودن جیوه و دمای پایین نقطه انجمادش نام برد.

دماسنج طبی

دماسنج پزشکی بین 35 تا 42 درجه بندی شده است و هر قسمت ریز آن

1.0 درجه را نشان می دهد . شیشه های دماسنج پزشکی نازك است تا به

راحتی تبادل گرمایی کند و از طرفی باریک بودن لوله باعث می شود تا با

اندکی تبادل گرما جیوه درون آن تغییر حجم داده و دمای جدید را نشان

دهد . در انتهای دماسنج پزشکی برآمدگی وجود دارد که کاربرد آن ، این

است که بعد از جدا شدن از بدن جیوه پایین نیامده و شخص فرصت خواندن

را از دست ندهد.

دماسنج غیر تماسی ترمومتر لیزری

این نوع دماسنج که شامل سنسورهای اندازه گیری از راه دور است ، به

کمک اندازه گیری شار نوری مادون قرمز که از سطح اشیا ساطع می گردد

میتواند مقدار دمای سطحی اجسام را اندازه گیری کند.

 

مواد و وسایل مورد نیاز:

1 -چراغ الکلی، گازی یا گرم کن الکتریکی 2 -بشر mL 500 3 -قیف 4 -ارلن 5 -دماسنج 6-سه پایه و توری نسوز

7-درپوش الستیکی دو سوراخه 8 -یخ و آب

ایمنی و هشدار :

هیچ گاه دماسنج را در تماس با جسمی که دمای آن بیش از مقدار مدرج شده روی آن است، قرار ندهید)دمای شعله شمع

حدود 400 درجه سلسیوس است.( تا جایی که امکان دارد از دماسنج جیوه ای استفاده نکنید. همواره دماسنج را به طور

عمودی در یخ نگه دارید و هرگز آن را رها نکنید.

شرح آزمایش :

الف( آشنایی با انواع دماسنج ها

دماسنج هایی را که در اختیار دارید به دقت مشاهده کنید و با مشورت هم گروه های خود آنها رابررسی کنید و پاسخ

موارد زیر را برای هردماسنج در دفتر گزارش کار خود یادداشت کنید.

روش اندازه گیری دما به کمک آن

گستره یا حدود اندازه گیری

فاصله بین کوچک ترین درجه های آن

پایه و اساس فیزیکی آن

برتری و عیب آنها

چگونگی مراقبت از آنها

ب( دمای ذوب یخ

1 -قیف را روی ارلن قرار دهید و خرده های یخ را درون قیف بریزید.

)مانند شکل مقابل(

2 -مخزن دماسنج مورد نظر را در البه الی خرده های یخ به طور عمودی نگه دارید.

3 -چند دقیقه صبر کنید درحالی که قطره های آب از لوله قیف می چکد، پایین

ترین دمایی را که دماسنج نشان می دهد، بخوانید.

4 -آیا دماسنج، دمای ذوب یخ را صفر نشان می دهد؟ در غیر این صورت علت را

بررسی کنید.

یکی از عوامل فشار محیط است دمای ذوب یخ در فشار یک اتمسفر صفر درجه

سلسیوس است با تغییر فشار نقطه ذوب یخ تغییر می کند.

عامل دیگری که می تواند تاثیرگذار باشد ناخالصی موجود است که نقطه ذوب را

کاهش میدهد.

پ( دمای جوش آب

1-درون ارلن تا

گنجایش آن آب بریزید و آن را روی چراغ بگذارید .

2 -دماسنج مورد نظر را از یکی از سورا خهای درپوش الستیکی عبور دهید و درپوش را روی

دهانه ارلن قراردهید، به طوری که مانند شکل مقابل مخزن دماسنج از سطح آب کمی باالتر

قرار گیرد.

3 -پس از به جوش آمدن آب و بخار شدن آن، دمایی را که دماسنج نشان می دهد، بخوانید.

4 -اگر دماسنج، دمایی غیر از 100 درجه را نشان می دهد، علت را در گروه خود بحث کنید.

یکی از عوامل فشار محیط است نقطه جوش آب در فشار یک اتمسفر C°100 است با تغییر

فشار نقطه جوش تغییر می کند.

عامل دیگری که می تواند تاثیرگذار باشد ناخالصی موجود است که نقطه جوش را افزایش میدهد 

با بقیه مقالات  سایت گیتیک همراه ما باشید ❤️