بافت چیست ؟

بافت‌هاگروهی از سلول‌های شبیه به هم  هستند که با یکدیگر فعالیت می‌کنند تا عملکرد خاصی را انجام دهند. 

به دلیل پیچیدگی بدن انسان، یک سلول نمی‌تواند همه عملکردهای مورد نیاز بدن را انجام دهد. بعضی سلول‌ها، مخصوص شکل‌دادن گروهی از سلول‌ها یا بافت‌ها هستند. بدن انسان چهار نوع بافت اصلی دارد:

 بافت پوششی

ب بافت پوششی یا اپیتلیوم(به انگلیسی: Epithelium) بافتی است که از سلول‌های چندضلعی اجتماع یافته‌ای تشکیل شده‌است که پوشش سلولی سطوح خارجی و داخلی بدن از جمله پوست، دیوارهٔ رگ‌ها و حفره‌های کوچک را می‌پوشاند. بسیاری از غدد نیز از بافت پوششی تشکیل شده‌اند. این بافت در بالای بافت همبند قرار گرفته‌است و این دولایه توسط  غشاء پایه از هم جدا می‌شوند. در زبان یونانی، اپی، به معنای روی یا بالای و تلی به معنای بافت می‌باشد. بافت‌های پوششی دارای رگ‌های خونی در اطراف خود نمی‌باشند و بنابراین از طریق نفوذ غذا از بافت‌های زیرین همبند، تغذیه می‌کنند. بافت‌های پوششی می‌توانند به صورت خوشه‌ای از سلول‌ها موجود باشند و به عنوان غدد درون‌ریز و غدد برون‌ریز عمل کنند. غدد درون‌ریز و برون ریز به شدت با رگهای خونی احاطه شده‌اند و از طریق آن تغذیه می‌کنند. در انسان بافت پوششی به عنوان یکی از ۴ بافت پایه به‌شمار می‌آید. ۳ بافت دیگر بافت‌های همبند، عضلانی و عصبی هستند. مادهٔ بین سلولی این بافت بسیار اندک است. اتصال بین سلول‌های این بافت به دلیل وجود سلول‌های چسبندگی، درهم‌فرورفتگی‌های غشا و اتصالات بین سلولی بسیار قوی است. غشای پایه شبکه‌ای از پروتیین‌های رشته‌ای و پلی ساکاریدهای چسبناک است. بافت پوششی ساده بافت پوششی ساده فقط از یک ردیف سلول پوششی تشکیل شده و بر اساس شکل سلولهای شرکت کننده در ساختمان آنها سه دسته می‌باشد. بافت پوششی سنگفرشی این نوع بافت از ردیف سلول پهن ساخته شده که هسته آنها در مقاطع نیمرخ به صورت دوکی و خوابیده ملاحظه می‌گردد. این بافت در کیسه‌های هوایی ریه و دیواره کپسول بومن در کلیه دیده می‌شود. پوشش داخلی رگهای خونی و پرده‌های سروزی نیز از نوع سنگفرشی ساده هستند. بافت پوششی مکعبی ساده این نوع اپی‌تلیوم از سلولهای مکعبی با هسته گرد و مرکزی تشکیل شده است. مجاری غدد ترشحی بوسیله این نوع اپی‌تلیوم، مفروش شده‌اند. بافت پوششی منشوری یا استوانه‌ای ساده این نوع پوشش از سلولهای بلند استوانه‌ای یا منشوری تشکیل شده که هسته آنها به صورت دوکی و عمود بر قاعده سلول قرار گرفته‌اند. دیواره معده، روده‌ کوچک و روده بزرگ از این نوع بافت پوششی پوشیده شده‌اند. بافت پوششی مطبق بافت پوششی مطبق از چند ردیف سلول که به صورت طبقه - طبقه روی هم قرار گرفته‌اند تشکیل شده است. و بر اساس شکل ظاهری سلولهای سطحی دسته بندی می‌شود. بافت پوششی سنگفرشی مطبق در این نوع بافت، سلولهای سطحی از نوع سنگفرشی و پهن و بقیه از نوع چند وجهی و عمقی‌ترین لایه از نوع استوانه‌ای بلند یا کوتاه می‌باشد که به نام طبقه قاعده‌ای نامیده می‌شود. این نوع بافت در پوست، پوشش مری و پوشش واژن دیده می‌شود. 

بافت پیوندی 

بافتی که به شکل کپسولی اطراف اعضای بدن را فرا گرفته و فرم و شکل بدن را نگه می دارد، به نام  بافت پیوندی بوده و نشأت گرفته از مزودرم می باشد. این بافت که در همه ی بخش های بدن وجود دارد، دارای انواع مختلفی از بافت های فیبری است. بافت غضروفی، بافت پیوندی چربی، رشته ای، خون و … از انواع آن می باشد. تعریف این بافت و انواع آن، در کتب علوم پایه های هفتم و هشتم و همچنین در زیست دهم  هم گفته شده است 

 بافت عصبی

دستگاه عصبی تشکیل شده است از همۀ بافتهای عصبی بدن، که از لحاظ تشریحی، به دستگاه عصبی مرکزی و دستگاه عصبی محیطی تقسیم بندی می­شود.

دستگاه عصبی مرکزی؛ متشکل است از مغز و نخاع که توسط جمجمه و ستون فقرات احاطه شده ­اند. پارانشیمِ بافت عصبی مرکزی، فاقد بافت همبند است و بر خلاف بقیۀ بافت­ها خالی از تارهای کلاژن و سلول­های فیبروبلاست است. البته سه پردۀ مننژ یعنی سخت شامه و نرم شامه و عنکبوتیه که مغز و نخاع را احاطه کرده­ اند از بافت همبند محکمی تشکیل شده‌­اند، همچنین عروق بزرگی که نسج مغز و نخاع را خونرسانی می‌کند، مانند همۀ رگهای بدن حاوی اجزاء بافت همبند هستند. نرم و شُل بودن نخاع و مغز به همین دلیل است.

تکثیر سلولهای عصبی در انسان فقط تا چند سال پس از تولد ادامه میابد و سپس تقریباً متوقف می‌شود. معدودی از سلول­های بنیادین که بعد از تولد باقی می­مانند، متکفل تولید نورون­های معدودی هستند که بعد از بلوغ در موجود زنده به وجود می­آیند و این تعداد بسیار اندک موجب برخی از توانایی ­های فوق‌العادۀ دستگاه عصبی می‌شود.

این که نورون­ها قدرت تکثیر ندارند، انعکاسی است از تخصصی بودنِ فوق‌العادۀ آنها. نورون­ها برای آن که بتوانند وظیفۀ اصلی خود را انجام دهند، از بسیاری از اعمال حیاتی عاجز شده ­اند. برخی از اعمال حیاتی نورون­ها بر عهدۀ سلول­های گلیا گذاشته شده است. نورون تنها سلول متخصص نیست که برخی از توانایی­های حیاتی خود را از دست داده­ اند. گلبول قرمز یک مثال دیگر است که حتی هستۀ خود را فدای وظیفۀ خود کرده است.

نورون­ها سلول­های عموماً بزرگی هستند. اما بیشتر حجمِ آنها مربوط به استطاله‌­های متعدد و بسیار طولانی آنهاست. یک نورونِ حسی که از انگشت پای انسان به نخاع می­رود می­تواند بیش از یک متر طول داشته باشد. نورونِ حسی سمِ دستِ یک زرّافه، طبعاً از این هم طولانی­تر است.

وقتی صحبت از بافت عضلانی می شود ناخودآگاه بسیاری از افراد به فکر بدن های ماهیچه ای برخی ورزشکاران می افتند. اما خود بافت عضلانی نیز از سلول های تمایز یافته که حاوی پروتئین های انقباضی است، تشکیل شده اند. نوع ساختار این پروتئین ها نیروی لازم برای انقباض سلولی را تولید می کند. این نیرو سبب حرکت بدن می شود. منشا اکثر سلول های عضلانی از مزودرم است و عمدتاً طی فرایند تدریجی طویل شدن، همراه با سنتز هم زمان پروتئین های میوفیبریلی تمایز می یابند.

در پستانداران براساس ویژگی های مورفولوژیکی و کارکردی سه نوع عضله را می توان تشخیص داد و هر نوع بافت عضلانی بنا به نقش فیزیولوژیک خود ساختمان خاص خود را دارد.

عضله اسکلتی، عضله صاف و عضله قلبی این سه نوع بافت عضلانی می باشند.

بافت عضلانی (اسکلتی)

از رشته های عضلانی تشکیل شده است که این رشته ها دسته هایی از سلول های چند هسته ای طویل تا 30 سانتی متر و قطر 10 تا 100 میکرومتر هستند. چند هسته ای بودن سلول های به خاطر یکی شدن میوبلاست ها (سلول های سازنده ماهیچه) می باشد. هسته در سلول عضله اسکلتی در زیر غشاء است اما در عضله قلبی و صاف در مرکز قرار دارد.

توده های رشته هایی که انواع مختلف عضله را تشکیل می دهند به طور اتفاقی کنار هم قرار نگرفته اند بلکه به صورت دسته های منظمی قرار دارند که با یک غلاف خارجی محصور شده اند که تمام عضله را احاطه می کند و اپی میزیوم نام دارد. بافت همبند اطراف هر دسته عضله پری میزیوم نام دارد. هر رشته عضله خود درون یک لایه ظریف از بافت همبند قرار دارد به نام اندومیزیوم که عمدتاً از یک تیغه پایه و رشته های رتیکولر تشکیل شده است.